100 lat Polski niepodległej 2018/2019

Projekt edukacyjno  – wychowawczy stanowiący moduł

Szkolnego Programu Wychowania Do Wartości

100 LAT POLSKI NIEPODLEGŁEJ.

MŁODZI PAMIĘTAJĄ?

 

 

 

Wszystko, co polskie, jest moje: niczego się wyrzec nie mogę.

Wolno mi być dumnym z tego, co w Polsce jest wielkie,

 ale muszę przyjąć i upokorzenie, które spada

 na naród za to, co jest w nim marne.

Roman Dmowski

 

Opracowanie:

Joanna Stenzel-Chomiak

 

Ruja, IX 2018

 

ROK SZKOLNY 2018/2019

HASŁO GŁÓWNE PROGRAMU I PROJEKTU

100 LAT POLSKI NIEPODLEGŁEJ.

MŁODZI PAMIĘTAJĄ?

 

Edukacja polonistyczna

Udział
w konkursach literackich, recytatorskich, artystycznych.

 

Redagowanie Szkolnego Kuriera Patriotycznego C

 

Tomiki wierszy uczniów poświęcone Polsce

Wystrój patriotyczny szkoły

Edukacja

Czytelnicza

 

Udział  w Narodowym Czytaniu i Szkolnym Czytaniu ,,Przedwiośnia?
S. Żeromskiego

 

 

Projekt edukacji czytelniczej

poświęcony

Żeromskiemu i Antologii Niepodległości

 

Edukacja czytelnicza   prowadzona przez uczniów klas mundurowych w przedszkolu
i podstawówkach

 

Edukacja

 Patriotyczna

 

Spotkania
z Sybirakami,

Kombatantami

Uroczystości poświęcone żołnierzom AK,wyklętym

Sybirakom, Papieżowi Janowi Pawłowi II konkurs poezji patriotycznej, piosenki patriotycznej,

prace  literackie  i plakaty o żołnierzach wyklętych.

Wolontariat

 

Zgodnie z projektem działalności wolontariackiej

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.Nazwa i autor projektu

Nazwa: Szkolny Program Wychowania do Wartości Szkoły Podstawowej w Wągrodnie. PROJEKT EDUKACYJNY 100 LAT POLSKI NIEPODLEGŁEJ. MŁODZI PAMIĘTAJĄ?

Autor: Joanna Stenzel-Chomiak

 

  1. Adresat projektu

Typ szkoły:     dzieci i młodzież SP w Wągrodnie,  gimnazjum

Klasa:              wszystkie

Przedmiot:     Język polski, historia, godzina wychowawcza

Wymiar:         zajęcia realizowane  w formie prac indywidualnych uczniów, prac grupowych
obejmują działania od IX 2018 r. do IV 2019 r.

 

Adresatem projektu  są dzieci i młodzież SP w Wągrodnie, co uzasadnia konieczność wykształcenia u  młodych ludzi właściwego światopoglądu opartego na fundamentalnych wartościach etycznych, moralnych, a także kultywowaniu szacunku dla przeszłości i historii narodowej, poczucia dumy z przynależności do naszego Narodu. Również uczniowie klas młodszych i oddziałów przedszkolnych mogą realizować powyższy program, gdyż kształcenie postawy szacunku dla historii własnego kraju, poczucia tożsamości narodowej jest istotnym czynnikiem procesu dydaktyczno ? wychowawczego i ma za  zadanie ugruntowanie
u młodych ludzi wzorca kulturowego i etyczno ? moralnego.

Ważnym aspektem edukacji w ramach powyższego projektu będzie wdrażanie dzieci i młodzieży do systematycznego zainteresowania sytuacją społeczną i problemami  gminy, regionu, populacji zamieszkującej okolicę, zachęcanie do aktywnego uczestnictwa w życiu społeczności lokalnej, zaangażowania się w różne akcje, zadania i projekty o charakterze prospołecznym, wolontariackim,  patriotycznym, kultywowanie tradycji służb mundurowych przy jednoczesnym nacisku na rozwijanie zainteresowań kulturalnych, wdrażaniu młodzieży do aktywnego uczestnictwa w wydarzeniach kulturalnych społeczności lokalnej, integrowania się z regionem, miastem ? małą Ojczyzną, z której pochodzą uczniowie SP w Wągrodnie.

Ze względu na fakt, że dzieci i młodzież pochodzą  z niewielkich miejscowości, priorytetowo traktowana będzie także edukacja kulturalna i  czytelnicza mająca na celu wyrobienie u uczniów nawyku interesowania się aktualnymi wydarzeniami  kulturalnymi, społecznymi i politycznymi.

Kształtowanie właściwych ? pożądanych społecznie postaw  u młodego pokolenia Polaków, którzy w przyszłości decydować będą o losach naszego kraju ?to zadanie, które spoczywa na barkach kadry pedagogicznej, a zatem właściwym jest, by  proces ten miał charakter przemyślany i systemowy, służył  wykształceniu
u młodych ludzi umiejętności rzetelnej oceny świata i zjawisk oraz postaw odpowiedzialności za siebie, powierzone zadania  i otoczenie. Takie zadanie ma program wychowania do wartości oparty na dwóch hasłach: Pro Patria et Civitate[1] oraz Bóg, Honor, Ojczyzna ? wartościach drogich każdemu Polakowi, patriocie, żołnierzowi.

  1. Nauczyciele odpowiedzialni za realizację projektu

Ewa Kulczycka  ? nauczyciel historii i WOS , KOORDYNATOR

-?Adam Włodarczyk-  nauczyciel języka polskiego

– Alina Niekraszewicz ? nauczyciel języka polskiego

– Małgorzata Hercog-Staśko ? nauczyciel historii

 

– Zofia Laszkiewicz ? nauczyciel języka polskiego

– wychowawcy klas

  1. Czas realizacji: 2018 ? IV 2019. Ponadto prezentacja wypracowanych materiałów
     w Szkolnym Kurierze Patriotycznym i  galeria prac uczniów na korytarzu szkolnym.

 

  1. Warunki realizacji projektu

Realizacja  projektu  prowadzona jest w cyklu rocznym, w wymiarze 2 -4 h zajęć pozalekcyjnych dla chętnych uczniów (koło historyczne ? 1h i zajęcia świetlicowe) oraz w formie projektu ogólnoszkolnego dla wszystkich uczniów . Projekt realizowany będzie przez nauczycieli języka polskiego, historii, a dodatkowo wzbogacany poprzez:

  • cykliczne spotkania z żyjącymi świadkami historii (Sybiracy, żołnierze AK, członkowie Związku Kombatantów i Byłych Więźniów RP, Członkowie Związku Kombatantów
    i Inwalidów Wojennych)
  • spotkania z osadnikami na Ziemiach Odzyskanych,
  • organizację uroczystości patriotycznych na terenie szkoły,
  • udział w uroczystościach patriotycznych poza terenem szkoły,
  • udział w konkursach o tematyce patriotycznej na terenie szkoły i miasta,
  • udział w corocznym narodowym czytaniu – na forum miasta (publicznie ? współpraca
    z LBP),
  • udział uczniów w wolontariacie,
  • organizację debat uczniowskich ? we współpracy z SU i szkolnym rzecznikiem praw ucznia.

Treści szczegółowe projektu  dopasowane do:

  • polityki oświatowej państwa,
  • priorytetów zakresie wychowania podanych przez dyrektora szkoły,
  • narodowego programu rozwoju czytelnictwa (coroczny projekt edukacji czytelniczej realizowany w ramach programu).

 

 

 

  1. Warunki lokalowe i organizacyjne niezbędne do realizacji projektu

Szkoła dysponuje dobrze wyposażoną  bazą dydaktyczną. Realizacja projektu patriotycznego w ramach Programu Wychowania do Wartości   nie wymaga specjalnych warunków lokalowych ani też specjalistycznego sprzętu czy dodatkowych pomocy naukowych.

Do realizacji projektu wystarczą:

  • literatura wskazana przez nauczyciela,
  • artykuły pochodzące z prasy lokalnej,
  • artykuły zamieszczone w Internecie,
  • sprzęt multimedialny (rzutnik, laptop),
  • kserokopiarka,
  • tablica multimedialna,
  • aparat fotograficzny,
  • sprzęt nagłaśniający,
  • mikrofony,
  • garderoba szkolna i zgromadzone w niej rekwizyty oraz rekwizyty wykonywane przez uczniów,

Wszystkie w/w środki i pomoce są dostępne w szkole.

 

  1. Zakładane cele edukacyjne i wychowawcze

CELE OGÓLNE

            Przy realizacji projektu patriotycznego w ramach  Programu Wychowania do Wartości  w Szkole Podstawowej w Wągrodnie stworzonego specjalnie
z myślą o młodzieży z klas wojskowych, policyjnych i pożarniczych,  podstawowym celem prowadzącego zajęcia będzie wdrożenie młodzieży do umiejętności obiektywnej i rzetelnej oceny otaczającego świata, zjawisk społecznych i kulturowych, a przede wszystkim ? ukształtowanie postawy patrioty, świadomego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej, któremu na sercu leży dobro Ojczyzny i który gotów jest jej służyć swoją postawą i pracą.

Kolejnym ważnym zadaniem będzie rozwijanie osobowości młodego człowieka, uwrażliwianie go na potrzeby innych, przekonanie o konieczności kierowania własnym rozwojem, kształcenie empatii i umiejętności współpracy z innymi.

CELE SZCZEGÓŁOWE

W zakresie kształtowania postaw moralnych i etycznych

  • budowanie właściwych wzorców etyczno ? moralnych, właściwego systemu wartości obowiązującego we współczesnym społeczeństwie,
  • wychowanie do wartości, wśród których hasła Bóg, Honor, Ojczyzna będą uznawane
    za priorytetowe,
  • samodzielna praca młodzieży nad kształtowaniem własnego charakteru, postawy asertywności, odpowiedzialności za swoje czyny,
  • kształcenie poczucia szacunku dla kultury, tradycji służb mundurowych oraz wartości patriotycznych,
  • wykształcenie u młodzieży poczucia dumy z przynależności do Narodu, utożsamiania się
    z Ojczyzną i wartościami narodowymi oraz historią własnego kraju,
  • gotowość uczestnictwa w ważnych wydarzeniach lokalnych, obchodach uroczystości patriotycznych, rocznic i świąt narodowych,
  • wykształcenie poczucia szacunku dla symboli narodowych,
  • okazywanie szacunku i czci bohaterom narodowym, żyjącym świadkom historii,
  • dążenie do dawania świadectwa prawdzie historycznej.

 

W zakresie kształtowania  umiejętności społecznych i funkcjonowania w grupie

  • uświadamianie sobie przez uczniów swoich słabych i mocnych stron,
  • kształcenie umiejętności funkcjonowania w grupie rówieśniczej,
  • umiejętność zbiorowego realizowania określonych zadań, projektów,
  • podejmowanie odpowiedzialności za powierzone zadania,
  • gotowość wspierania innych przy wykonywaniu zadań, dzielenie się swoją wiedzą
    i umiejętnościami,
  • rozwijanie kreatywności,
  • prezentacja własnych umiejętności i uzdolnień na forum społeczności szkolnej, lokalnej.

 

W zakresie aktywności na forum społeczności lokalnej

  • aktywne uczestnictwo uczniów we wszystkich obchodach świąt narodowych i rocznic państwowych organizowanych przez gminę, Miasto Legnica oraz przez Związek Sybiraków,
  • uczestnictwo w życiu kulturalnym gminy
  • kształcenie umiejętności prospołecznych,
  • kształcenie zainteresowania sprawami gminy, regionu, społeczności lokalnej,
    w której funkcjonuje uczeń ? związek z małą Ojczyzną,
  • wdrożenie uczniów do aktywnej postawy na rzecz niesienia wsparcia
    i pomocy potrzebującym na terenie Legnicy ? krzewienie idei wolontariatu,
  • przygotowanie uczniów do życia zgodnie z dewizą pro Patria et Civitate,

 

 

  1. Treści nauczania realizowane w ramach projektu zgodne z podstawą programową nauczania języka polskiego

Ze względu na fakt, iż projekt   opiera się na wartościach moralnych i etycznych, które należy wykształcić w młodym człowieku podejmującym naukę  w szkole średniej, treści nauczania tylko częściowo odnoszą się do  podstawy programowej z języka polskiego.
W tym zakresie realizowane będą:

  1. Samokształcenie i docieranie do informacji. Uczeń:

1) szuka literatury przydatnej do opracowania różnych zagadnień; selekcjonuje ją według wskazanych kryteriów (w zasobach bibliotecznych korzysta zarówno z tradycyjnego księgozbioru, jak i z zapisów multimedialnych i elektronicznych, w tym Internetu);

  1. Wartości i wartościowanie. Uczeń:

1) dostrzega związek języka z wartościami, rozumie, że język podlega wartościowaniu,(np. język jasny, prosty, zrozumiały, obrazowy, piękny), jest narzędziem wartościowania, a także źródłem poznania wartości (utrwalonych w znaczeniach nazw wartości, takich jak: dobro, prawda, piękno; wiara, nadzieja, miłość; wolność, równość, braterstwo; Bóg, honor, ojczyzna; solidarność, niepodległość, tolerancja);

2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości  narodowe i uniwersalne;

3) dostrzega w świecie konflikty wartości (np. równości i wolności, sprawiedliwości
i miłosierdzia) oraz rozumie
źródła tych konfliktów.

III. Tworzenie wypowiedzi. 1. Mówienie i pisanie. Uczeń:

1) tworzy dłuższy tekst pisany lub mówiony(rozprawka, recenzja, referat, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej;

2) przygotowuje wypowiedź (wybiera formę gatunkową i odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo);

3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki
i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie);

4) publicznie wygłasza przygotowaną przez siebie wypowiedź, dbając o dźwiękową wyrazistość przekazu (w tym także tempo mowy i donośność głosu);

5) stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne, zdając sobie sprawę z ich wartości i funkcji; wystrzega się nieuczciwych zabiegów erystycznych;

6) opracowuje redakcyjnie własny tekst (dokonuje uzupełnień, przekształceń, skrótów, eliminuje przypadkową niejednoznaczność wypowiedzi, sporządza przypisy).

 

  1. Opis założonych osiągnięć uczniów SP w Wągrodnie

Zakładam, iż po zrealizowaniu  projektu w ramach Programu Wychowania do Wartości  dla uczniów , każdy uczeń  będzie:

W ZAKRESIE WYCHOWANIA

  • z szacunkiem odnosić się do przeszłości, symboli narodowych i historii narodowej,
  • będzie miał ukształtowany światopogląd oparty na fundamentalnych wartościach moralnych i etycznych, wśród których naczelne hasło stanowić będą słowa: Bóg, honor, Ojczyzna,
  • będzie czuł się dumny z przynależności do Narodu, umiejąc wskazać dokonania wybitnych Polaków dla swojej Ojczyzny i dla Europy,
  • będzie świadomym i aktywnym członkiem społeczności lokalnej, któremu na sercu leży dobro kraju, regionu,
  • będzie odczuwał potrzebę stałego uczestnictwa w kulturze: sięgania po teksty literackie, udziału w spotkaniach ze znanymi ludźmi, wernisażach, wystawach odbywających się
    w Małej Ojczyźnie ? czując silna więź ze swoim regionem,
  • będzie potrafił prezentować swoje poglądy, zdolności i talenty na forum społeczności szkolnej i pozaszkolnej,
  • swoją postawą będzie godnie reprezentował szkołę, czując się dumnym
    z tego powodu ,
  • będzie sprawnie i odpowiedzialnie współpracował w grupie w celu realizacji wyznaczonych mu zadań,
  • będzie wspierał ? w ramach wolontariatu osoby słabsze, wymagające opieki i pomocy.

W ZAKRESIE EDUKACJI POLONISTYCZNEJ

Uczeń:

  • zna prawdę historyczną o przeszłości Polski,
  • dostrzega wpływ wydarzeń historycznych na losy Ojczyzny,
  • krytycznie ocenia aktualne wydarzenia społeczne i polityczne,
  • wyraża własne zdanie dotyczące spraw kraju, regionu, miasta,
  • aktywnie uczestniczy w życiu kulturalnym gminy i powiatu,
  • potrafi znaleźć informacje na zadany temat, uporządkować je i przedstawić w formie: pisemnej, graficznej, w formie wystąpienia na forum społeczności szkolnej ? zgodnie
    z zasadami retoryki,
  • sprawnie wartościuje sytuacje, zdarzenia w takich kategoriach, jak: dobro, prawda, piękno; wiara, nadzieja, miłość; wolność, równość, braterstwo; Bóg, honor, ojczyzna; solidarność, niepodległość, tolerancja),
  • ma wykształcony system wartości opary na fundamentalnych zasadach moralnych
    i etycznych,
  • dostrzega przyczyny konfliktów i nieporozumień społecznych, konflikty wartości
    i rozumie źródła tych konfliktów (równość, sprawiedliwość, wolność, idea wolontariatu),
  • redaguje teksty publicystyczne do Szkolnego Kuriera Patriotycznego,
  • redaguje prace literackie na zadany temat, odnoszące się do wartości moralnych
    i etycznych w kontekście omawianych tekstów literackich,
  • aktywnie uczestniczy w edukacji czytelniczej realizowanej w szkole i wykazuje się wiedzą na temat dzieł poznawanych w ramach projektu edukacyjnego z tego zakresu,
  • aktywnie uczestniczy w obchodach rocznic i wydarzeń patriotycznych przygotowywanych w ramach edukacji polonistycznej na terenie szkoły i poza nią,
  • bierze udział w konkursach: literackich, recytatorskich, czytelniczych, artystycznych realizowanych w ramach Programu wychowania do wartości.

 

Ramowy plan działań w ramach realizacji projektu

Miesiąc Realizowane zadanie Odpowiedzialny
Wrzesień 1.Poinformowanie kadry o realizacji projektu i zapoznanie z projektem ? 3 IX  2018.

2. Udział uczniów w Narodowym Czytaniu ,,Przedwiośnia? .

3.Kampania informacyjna skierowana do uczniów  – podanie terminów realizacji projektu ? do 20 IX 2018.

4. Gazetka ,,Polskie Państwo Podziemne? ? X 2018

5. Akcja BOHATERON ? 100 kartek na stulecie niepodległości z życzeniami do uczestników powstania warszawskiego
i kombatantów. IX, X, XI

J.St-Chomiak

 

A.Włodarczyk

 

J.St- Chomiak

 

E.Kulczycka

 

E.Kulczycka

M.Hercog Staśko

Październik 1.       Masz mało czasu, trzeba dać świadectwo? (Z. Herbert) ? lokalni bohaterowie, o których warto pamiętać  – Cykl spotkań z jednym z ostatnich trzech żyjących fotografów powstania warszawskiego ? panem Zbigniewem Grochowskim; komiks poświęcony wojennym losom Zbigniewa Grochowskiego; wywiad z bohaterem ? opracowanie materiałów i pamiątek związanych z życiem Z. Grochowskiego ? publikacja w mediach lokalnych i  na stronie szkoły.

 

Klasa VII ? W setną rocznicę odzyskania niepodległości. Życzenia dla Polski : wspólna praca literacka

Klasy VIII – ,,Ojczyzna to wielki zbiorowy obowiązek? C. K. Norwid ? jak rozumiesz dziś te słowa? Jakie obowiązki wobec Ojczyzny mają młodzi Polacy?- praca literacka zbiorowa.

KlasaIII

,,Szklane domy? Żeromskiego a współczesna wizja Polski niepodległej od 100 lat? ? praca literacka zbiorowa

E. Kulczycka

 

 

 

 

 

 

 

A.Włodarczyk

A.Niekraszewicz

Listopad 1. Prace plastyczne (konkurs)

Wszyscy –  ,,Moja Ojczyzna, moja Gmina Ruja??

2. 9 XI 2018 godz. 1111 – udział w akcji ,,Rekord dla Niepodległej” – odśpiewanie przez całą społeczność szkolną  ,,Mazurka Dąbrowskiego” i utworzenie biało – czerwonej flagi.

3. Akademia z okazji 100 Rocznicy Niepodległości.

4.Konkurs recytatorski poezji patriotycznej ? XI 2018

5. Konkurs pieśni patriotycznych

6.Prezentacja prac plastycznych i prac literackich uczniów
na forum szkoły ? XI 2018.

M.Gołuchowska

M.Skultecka

 

A.Włodarczyk

M.Hercog Staśko

A.Niekraszewicz

E.Kulczycka

Z.Laszkiewicz

M.Skultecka

Grudzień 1.Wydanie elektroniczne ,,Życzeń dla Polski? i umieszczenie
na stronie szkoły.

2. 5 XII 2018 – Urodziny marszałka Piłsudskiego ? wysyłamy kartki
z życzeniami do Sulejówka.

A.Włodarczyk

A.Niekraszewicz

E.Kulczycka

Marzec 1. Wystrój patriotyczny szkoły z okazji Dnia Żołnierzy Wyklętych ?
1 III 2019 i podsumowanie Edukacji Czytelniczej ? Szkolny Konkurs Pięknego czytania ,,Przedwiośnia? i wybranych utworów ,,Antologii Niepodległości?

3. Uroczystość obchodów Dnia Żołnierzy Wyklętych.

E.Kulczycka

M.Skultecka, M.Hercog Staśko

M.Gołuchowska

Kwiecień Wydanie KURIERA PATRIOTYCZNEGO . – gazetka

Opracowanie podsumowania projektu ze szczególnym uwzględnieniem prezentacji prac i dokonań uczniów w ROKU DLA NIEPODLEGŁEJ.

A.Włodarczyk

E.Kulczycka

J.St-Chomiak

Maj Majówka Gminna ? podsumowanie Szkolnego roku dla Niepodległej : śpiewy , prezentacja prac plastycznych, życzeń dla Polski , omówienie akcji BahaterON, wydanie gazetki i kolportaż Wszyscy
     

 

 

 

 

W bieżącym roku realizowaliśmy w szkole projekt edukacyjny ,,100 lat Polski niepodległej.
Młodzi pamiętają??.
Chciałabym  poznać Twoje zdanie na temat tego, jak oceniasz projekt. Proszę
o szczere odpowiedzi. Ankieta jest anonimowa. Proszę, abyś zakreślała/ zakreślał w każdym pytaniu tylko jedną, wybraną odpowiedź.

Dziękuję za współpracę ? J.Stenzel-Chomiak

Jesteś uczniem klasy a)      VII b)      VIII c)       III
Jesteś a)      dziewczyną b)      chłopakiem

 

1. Czy uważasz, że uczniowie powinni uczestniczyć w realizacji projektów patriotycznych, które rozwijają szacunek dla Ojczyzny, historii własnego kraju i bohaterów narodowych?
a) tak b) nie c) nie mam zdania
2. Czy podczas zajęć  nauczyciele realizowali tematy z zgodnie z harmonogramem projektu?
z języka polskiego a) tak b) nie c) nie pamiętam
z historii a) tak b) nie c) nie pamiętam
3. Czy czynnie uczestniczyłeś w realizacji projektu (tzn. pisałeś pracę na jeden z tematów podanych dla klasy lub wykonywałeś pracę plastyczną, uczestniczyłeś w konkursie, przygotowałeś oprawę plastyczną jakiejś uroczystości patriotycznej  itp?).
a) tak b) nie
4. Czy wykonywałeś też prace dodatkowe z własnej inicjatywy (prace badawcze, udział
w konkursach)?
a) tak b)nie
5. Czy sądzisz, że taka forma popularyzacji wiedzy o przeszłości Polski  i jej bohaterach  jest ciekawsza od zwykłych lekcji?
a) tak b) nie c) nie mam zdania
6. Czy wg Ciebie należy kontynuować realizację projektów szkolnych patriotycznych w przyszłym roku?
a) tak b) nie c) nie mam zdania
7. Jeśli w pytaniu 6. zaznaczyłeś odpowiedź ,,nie?, wskaż, dlaczego ? wg Ciebie  – nie warto realizować takich projektów.

 

 

 

[1] Dla Ojczyzny i Społeczeństwa